Afşin-Elbistan A Termik Santrali yalnızca bir enerji üretim tesisi değildir; bugün gelinen noktada bölge halkının sağlığını tehdit eden, hukukun askıya alındığı ve kamu vicdanının derinden yaralandığı bir yapıya dönüşmüştür.
Bölgede yüksek rezervli linyit kaynaklarının varlığı, yıllardır bu santralin çalıştırılmasının temel gerekçesi olarak sunulmuştur. Ancak gerçek şudur ki; kullanılan linyitin düşük kalorili olması ve buna bağlı olarak yüksek miktarda kül üretmesi, santralin teknik kapasitesi üzerinde bir yük oluşturmaktadır.
Bu nedenle verimli üretim sağlanabilmesi adına filtre sistemlerinin özellikle akşam saatlarından sabaha kadarki karanlık saatlara kadar devre dışı bırakıldığı artık herkesin bildiği bir gerçekliktir.
Bu durum, filtrelenmesi gereken baca gazı ve kül atıklarının doğrudan atmosfere salınmasına yol açmakta; kısa vadede üretim artışı sağlasa da uzun vadede ağır bir bedel doğurmaktadır
Kontrolsüz biçimde yayılan kül, zehirli gazlar ve kanserojen partiküller doğrudan bölge halkının sağlığını hedef almakta, ekolojik dengeyi tahrip etmekle kalmayıp tarımsal üretim kapasitesini olumsuz etkilemektedir.
Santral, özelleştirme sürecinde ilave filtre sistemlerinin kurulması ve böylece yüksek kül yükü ile zararlı gazların tutularak çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerin minimize edilmesi şartıyla devredilmiştir.
Ancak aradan geçen yıllara rağmen bu yükümlülüklerin tam anlamıyla yerine getirilmediği görülmektedir. Buna rağmen tesisin faaliyetlerine devam etmesi, hukuki açıdan izahı güç bir tablo ortaya koymaktadır.
Bu noktada şu sorular kaçınılmazdır:
Denetimler neden etkisiz kalmaktadır?
Yasal yükümlülükler neden uygulanmamaktadır?
Kamu adına sorumluluk taşıyan kurumlar neden sessizdir?
Bu sessizlik, sıradan bir ihmal değil; sistematik bir göz yummanın işaretidir.
İşletmeci firmanın, siyasi bağlantılar ve “ahbap-çavuş ilişkileri” üzerinden hareket ettiği yönündeki yaygın kanaat, yaşanan hukuksuzlukların zeminini güçlendirmektedir.
Zira eğer bir işletme:
Çevre mevzuatını ihlal edebiliyor,
İş güvenliği kurallarını uygulamıyor,
Ve buna rağmen faaliyetlerine kesintisiz devam edebiliyorsa,
burada artık yalnızca bir şirket değil, sistemsel bir zaaf söz konusudur.
Bölge halkı yıllardır:
Artan solunum yolu hastalıkları,
Kanser vakalarındaki yükseliş,
Yoğun ve sürekli hava kirliliği
ile yaşam mücadelesi vermektedir.
Santralin ekonomik ömrü yaklaşık 25 yıl olarak öngörülmüşken, bugün 40 yılı aşkın süredir zorlanarak çalıştırılması, teknik ömrünü tamamlamış bir tesiste, bölge halkını zehirlemek pahasına zoraki elektrik üretilmeye devam edildiğini açıkça göstermektedir.
Geçmişte “bölgeye istihdam sağlayan bir yapı” olarak savunulan santral, artık bu özelliğini de büyük ölçüde yitirmiştir.
Son dönemde:
Yerel işçilerin işten çıkarılması,
Yerlerine daha düşük maliyetli yabancı işçilerin istihdam edildiğine dair iddialar
santralin bölge ekonomisine katkısının ciddi şekilde azaldığını ortaya koymaktadır.
Bu yönüyle santral; sağlık, ekonomi ve sosyal adalet açısından savunulabilir olmaktan çıkmıştır.
Kahramanmaraş Valiliği derhal kapsamlı, bağımsız ve şeffaf bir denetim süreci başlatmalıdır.
İlgili Bakanlıklar, ve diğer tüm birimler, halk sağlığını koruma sorumluluğunu etkin biçimde yerine getirmelidir.
Çevre ve iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmeyen üniteler hakkında faaliyet durdurma kararı uygulanmalıdır.
Bugün Afşin-Elbistan’da yaşananlar yalnızca bir santral tartışması değildir.
Bu mesele:
Hukukun üstünlüğünün,
Kamu yararının,
Ve insan hayatına verilen değerin
bir sınavıdır.
Hiçbir ekonomik gerekçe, insan sağlığından daha değerli değildir ve hiçbir sessizlik bu gerçeği örtbas edemez..
*
Haşim YANAR/13.04.2026
